Κυριακή, 19 Αυγούστου 2012

Η Ακροδεξιά αλιεύει ψηφοφόρους στα μετόπισθεν της Αριστεράς

 Υπενθυμίζω ότι μέχρι σήμερα η αντιμετώπιση της ακροδεξιάς περιορίστηκε στην αποκάλυψη των ξενοφοβικών και των δημαγωγικών στοιχείων του λόγου της, έχοντας ως δεδομένο ότι η αποκάλυψη αυτή αρκεί για να κινητοποιήσει τα δημοκρατικά ανακλαστικά των ψηφοφόρων. Όποιος όμως στηρίζεται σ’ αυτό το δεδομένο, προφανώς δεν έχει αντιληφθεί, πρώτον, την πολιτική αποδυνάμωση που υπέστη ο αντιφασισμός τα τελευταία χρόνια και, δεύτερον, την υπονομευτική, για τον πολιτικό λόγο της Αριστεράς, λειτουργία της ακροδεξιάς ξενοφοβικής ρητορικής.
 
 

Γιώργος Τσιάκαλος 
Θεωρίες συνομωσίας και ρατσισμός
Η Ακροδεξιά αλιεύει ψηφοφόρους στα μετόπισθεν της Αριστεράς
Η πιο ανησυχητική αλλαγή στην πολιτική ζωή της Ευρώπης είναι, κατά τη γνώμη μου, το γεγονός  ότι τα δημοκρατικά κόμματα αποδέχονται πλέον ως περίπου «φυσιολογική κατάσταση» την ύπαρξη ακροδεξιών ή λαϊκιστικών δεξιών κομμάτων στα κοινοβούλια. Αν και, ομολογουμένως, η ακροδεξιά δεν έχει, ακόμη, τη δύναμη να απειλήσει άμεσα τη δημοκρατία, η αποδοχή στην πράξη από τα άλλα κόμματα μιας νέας πολιτικής κανονικότητας που βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το αντιφασιστικό πνεύμα της μεταπολεμικής εποχής αποτελεί από μόνη της ισχυρό παράγοντα υπονόμευσης του πολιτισμού της Ευρώπης. Απόδειξη της ύπαρξης αυτού του κλίματος και στη δική μας χώρα είναι η αντιμετώπιση που έτυχε η προοπτική εισόδου στη Βουλή ενός κόμματος, στην ηγεσία του οποίου συμμετέχει ο επίσημος εκπρόσωπος του λεπενισμού –Καταγράφηκε σχεδόν αποκλειστικά ως απειλή της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας των κομμάτων που διεκδικούν την κυβέρνηση και όχι ως απειλή των θεμελιωδών χαρακτηριστικών της δημοκρατίας μας.
 
Κάθε ψύχραιμη εκτίμηση οδηγεί αβίαστα στο συμπέρασμα ότι η ύπαρξη ακροδεξιών κομμάτων αποτελεί εστία βαρβαρότητας για ολόκληρη την κοινωνία, καθώς η ακροδεξιά, όποια μορφή κι αν εμφανίζει ευκαιριακά, προωθεί σε θεωρία και πράξη ένα κόσμο κοινωνικού δαρβινισμού. Αλλά στο πολιτικό πεδίο απειλεί κυρίως την Αριστερά, η οποία από την πλευρά της δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο, και συμπεριφέρεται σαν να ήταν οι εκλογικές επιτυχίες της ακροδεξιάς «πρόσκαιρα ατυχήματα» και υπόθεση εκλογικών ανακατατάξεων αποκλειστικά στη δεξιά πλευρά του πολιτικού φάσματος. Όμως την ανάγκη αναγνώρισης του κινδύνου που απειλεί την  Αριστερά την επισημαίνουν τόσο η ιστορία του μεσοπολέμου και η περίπτωση της άλωσης από τον Λεπέν των προπυργίων του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας στα προάστια του Παρισιού όσο και, κυρίως, η συγκριτική ανάλυση του πολιτικού λόγου που αναπτύσσεται σήμερα σ’ αυτούς τους δύο πολιτικούς χώρους. Ιδιαίτερα η τελευταία δείχνει ότι ήδη έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος για την ανάπτυξη μιας πολυδιάστατης, συνεκτικής και νικηφόρας πολιτικής.

Υπενθυμίζω ότι μέχρι σήμερα η αντιμετώπιση  της ακροδεξιάς περιορίστηκε στην αποκάλυψη των ξενοφοβικών και των δημαγωγικών στοιχείων του λόγου της, έχοντας ως δεδομένο ότι η αποκάλυψη αυτή αρκεί για να κινητοποιήσει τα δημοκρατικά ανακλαστικά των ψηφοφόρων. Όποιος όμως στηρίζεται σ’ αυτό το δεδομένο, προφανώς δεν έχει αντιληφθεί, πρώτον, την πολιτική αποδυνάμωση που υπέστη  ο αντιφασισμός τα τελευταία χρόνια και, δεύτερον, την υπονομευτική, για τον πολιτικό λόγο της Αριστεράς, λειτουργία της ακροδεξιάς ξενοφοβικής ρητορικής. Εδώ θα αναφερθώ μόνον στο δεύτερο.

Ήδη στις δεκαετίες του 1920 και 1930 η φασιστική δεξιά «δανείστηκε» και χρησιμοποίησε μια αντικαπιταλιστική ρητορεία, την οποία, σε αντίθεση με την Αριστερά, δεν θεμελίωσε στις έννοιες της τάξης και της ταξικής πάλης αλλά στις έννοιες του λαού, ως υπερφυσικής οντότητας, και της σύγκρουσης των φυλών. Με τον τρόπο αυτό εκμεταλλεύτηκε σε μεγάλο βαθμό τα αντικαπιταλιστικά αισθήματα, που είχαν γιγαντωθεί χάρις στους αγώνες του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς, εντάσσοντάς τα όμως σε ένα εθνικιστικό και φυλετικό πλαίσιο. Σήμερα, η ακροδεξιά εφαρμόζει μια παρόμοια πολιτική: συντονίζει τη ρητορεία της με το κίνημα κατά (των αρνητικών φαινομένων) της παγκοσμιοποίησης, την οποία, σε αντίθεση με την Αριστερά, δεν τη συνδέει με την εξέλιξη του καπιταλισμού σε συνθήκες υποχώρησης του εργατικού κινήματος, αλλά (τη συνδέει) κυρίως με την έννοια του έθνους.

Για την ακροδεξιά η παγκοσμιοποίηση αποτελεί την πηγή όλων των δεινών, και σ’ αυτό μοιάζει ο λόγος της με εκείνον της κομματικής Αριστεράς. Όμως η παγκοσμιοποίηση παρουσιάζεται από την ακροδεξιά ως μια παγκόσμια συνομωσία, την οποία εξυφαίνουν διάφορες «λέσχες», το «διεθνές εβραϊκό λόμπι», «οι αμερικάνοι», «η κοσμοπολίτικη ψευδοδιανόηση» κλπ. Σύμφωνα με την ακροδεξιά απώτερος στόχος αυτής της συνομωσίας είναι το κέρδος, όπως ακριβώς θεωρεί και η Αριστερά. Όμως, σε ριζική απόκλιση  από την Αριστερά, η οποία, σωστά, αναφέρεται σε οικονομικές και κοινωνικές διεργασίες,  οι ακροδεξιοί ισχυρίζονται ότι η στρατηγική των ιθυνόντων της παγκοσμιοποίησης συνίσταται στην υποδούλωση των λαών μέσα από την καταστροφή των εθνών και ότι το «εργαλείο» για την εφαρμογή αυτής της στρατηγικής είναι η προώθηση της μαζικής μετανάστευσης και η δημιουργία πολυπολιτισμικών κοινωνιών. Δηλαδή η ακροδεξιά αλιεύει ψηφοφόρους στα μετόπισθεν της Αριστεράς επιστρατεύοντας τα παραδοσιακά της όπλα, που είναι οι θεωρίες συνομωσίας και ο ρατσισμός. Στο πλαίσιο αυτό δεν διστάζει να ταυτίζεται με την Αριστερά στην περιγραφή του προβλήματος –δανειζόμενη ακόμη και τους ήρωές της, όπως π.χ. τον Τσε Γκεβάρα-, την κατηγορεί όμως για ασυνέπεια ή προδοσία, όταν εκείνη υπερασπίζεται τα δικαιώματα των μεταναστών και την ανάγκη δημοκρατικής διαχείρισης της νέας πολυπολιτισμικότητας.
Δ
εν επιτρέπεται, συνεπώς, να ξαφνιάζει το γεγονός της αναβίωσης όλων των μορφών ρατσισμού, αντισημιτισμού και εθνικισμού, αφού είναι φανερό ότι στις νέες συνθήκες απέκτησαν  και πάλι λειτουργικότητα. Ούτε επίσης επιτρέπεται να ξαφνιάζει το γεγονός ότι στο πεδίο των πολιτικών ιδεών συγκρούονται δύο κόσμοι με κεντρικές έννοιες, από τη μια μεριά, τη δημοκρατία, την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα και, από την άλλη, μια αναλλοίωτη στο χρόνο εθνική ταυτότητα (η οποία, στο πλαίσιο μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας, φέρεται «από τη φύση» της να δικαιολογεί  προνόμια για τους κατόχους της και υποτελή διαβίωση για τους άλλους). Το ερώτημα είναι κατά πόσο έχει γίνει κατανοητό από τα κόμματα της Αριστεράς, ότι ο αγώνας τους κατά (των αρνητικών φαινομένων) της παγκοσμιοποίησης είναι δυνατόν να λειτουργεί ως προθάλαμος στρατολόγησης ψηφοφόρων για την ακροδεξιά όταν δεν συνοδεύεται από έναν νικηφόρο αγώνα στον τομέα καταπολέμησης της ξενοφοβίας, του ρατσισμού και του εθνικισμού. Η απάντηση είναι απογοητευτική τόσο σε ό,τι αφορά την κατανόηση της έκτασης και της σημασίας του προβλήματος όσο και σε ό,τι αφορά την πολιτική ετοιμότητα για την αντιμετώπισή του.
Η αντιμετώπιση του ρατσισμού περιορίζεται στην αλληλεγγύη προς τους ανθρώπους που βιώνουν ρατσισμό αλλά δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο μιας συνεκτικής πολιτικής  με στόχο την έγκαιρη παρεμπόδιση της διολίσθησης των πολιτών σε ακροδεξιές θέσεις. Γι’ αυτό, άλλωστε, βλέπουμε τόσο συχνά στο δημόσιο λόγο το παράδοξο, να αντιμετωπίζεται ο αντισημιτισμός, που αυτήν την εποχή δεν έχει θύματα, διαφορετικά (με πλήθος «δικαιολογιών») από το ρατσισμό.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η αντιμετώπιση της ξενοφοβίας, που χαρακτηρίζει κυρίως φτωχούς και αδύναμους ανθρώπους -η καταγγελία της συχνότερα παρέχει πιστοποιητικά «ανεκτικότητας» σ’ αυτόν που καταγγέλλει και σπανιότερα συμβάλλει στη μείωσή της. Όποιος όμως αντιλαμβάνεται την ιδιαίτερη λειτουργικότητα που έχει η ξενοφοβία στην υπονόμευση του αριστερού λόγου, αυτός κατανοεί επίσης ότι στον τομέα αυτό είναι απαραίτητη μια επιχειρηματολογία που παίρνει υπόψη και αντιμετωπίζει τους φόβους των ανθρώπων ενώ ταυτόχρονα αποκλείει κάθε συμβιβασμό, που θα μπορούσε έμμεσα να νομιμοποιήσει τα ακροδεξιά ερμηνευτικά μοντέλα.
Δυστυχώς,  οι κυβερνήσεις της Ευρώπης επέλεξαν μια πολιτική που έμμεσα νομιμοποιεί στο μυαλό των ανθρώπων την κινδυνολογική ρητορεία και τα ερμηνευτικά σχήματα της ακροδεξιάς. Η Αριστερά έχει την ευθύνη, αλλά και την ικανότητα, να δείξει τον άλλο δρόμο. Άλλωστε, απ’ αυτό εξαρτάται το δικαίωμα ύπαρξης και η δυνατότητα επιβίωσής της.

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ - Τεύχος 7ης Σεπτεμβρίου 2007)