Παρασκευή, 13 Σεπτεμβρίου 2013

Ο ναζισμός πρέπει να αντιμετωπίζεται και να κατανικιέται καθημερινά σε όλους τους τομείς, αυτό είναι το δίδαγμα από την αδράνεια του παρελθόντος

Απόσπασμα από συνέντευξη στην Αναστασία Καλαφάτη (TVXS)
"Γ. Τσιάκαλος: Η πορεία μας προς μια ανθρώπινη κοινωνία δεν είναι χωρίς εμπόδια, δεν είναι ευθύγραμμη και δεν είναι ανώδυνη. Αλλά γι’ αυτό η δουλειά στο χώρο της Παιδείας είναι τόσο ενδιαφέρουσα και γεμίζει με νόημα τη ζωή μας." 

Της Αναστασίας Καλαφάτη


Η απομνημόνευση κατέχει μια ηγετική θέση στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Απουσιάζει παρ' όλα αυτά, η καλλιέργεια της ιστορικής μνήμης. Γιατί μέσα σε 70 χρόνια ξεχάσαμε τις ναζιστικές θηριωδίες και φέραμε τη Χρυσή Αυγή στο κοινοβούλιο;

Εδώ θα επαναλάβω περίπου αυτό που είπα σε σχέση με την Πολιτική Παιδεία. Η καλλιέργεια της ιστορικής μνήμης δεν είναι υπόθεση παράθεσης και απομνημόνευσης πολλών και σημαντικών ιστορικών γεγονότων. Χρειάζεται από νωρίς προετοιμασία των παιδιών για να καταλάβουν ποιες είναι οι πηγές της Ιστορίας, πως αξιολογούνται αυτά που παρατίθενται ως τεκμήρια, πως αποφεύγεται η χειραγώγηση. Η εμπειρία μου δείχνει ότι αυτή η σημαντική δουλειά όχι μόνον παραμελείται στο σχολείο αλλά πολύ συχνά περιφρονείται από τους ίδιους τους ιστορικούς που δυσκολεύονται να κατανοήσουν τις παιδαγωγικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ιστορικής συνείδησης και ιστορικής μνήμης. Για το συγκεκριμένο θέμα της άγνοιας των ιστορικών γεγονότων που σχετίζονται με το ναζισμό και τα εγκλήματά του θεωρώ ότι ήταν αποτέλεσμα κάποιες φορές συνειδητής πολιτικής επιλογής περιορισμού τους στο ελάχιστο και άλλοτε ήταν αποτέλεσμα άγνοιας της σημασίας που έχει για την καλλιέργεια της ταυτότητας του δημοκρατικού πολίτη η ενασχόληση με τα ναζιστικά εγκλήματα.
Πρέπει πάντως να προσθέσω ότι η καλλιέργεια της ιστορικής μνήμης δεν είναι μόνον υπόθεση του σχολείου –είναι υπόθεση πολλών θεσμών της κοινωνίας. Προσθέτω μάλιστα ότι ο βαθμός επιτυχίας του σχολείου στα θέματα αυτά εξαρτάται αποφασιστικά από την περιβάλλουσα ατμόσφαιρα – όπου η κοινωνία των ενηλίκων υπονομεύει ή υποβαθμίζει την αντιφασιστική μνήμη, εκεί το σχολείο της παράθεσης και απομνημόνευσης γεγονότων δεν μπορεί να επιτελέσει το καθήκον του, εκεί χρειάζεται ένα σχολείο που καλλιεργεί τον κριτικό γραμματισμό σε όλα τα αντικείμενα. Γι’ αυτό η υπόθεση μιας ριζικής εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είναι και υπόθεση υπεράσπισης και διεύρυνσης της ίδιας της Δημοκρατίας.


Πριν δύο χρόνια, στην Στ' Δημοτικού, κανένα από τα παιδιά μου δεν ήξερε τη Χρυσή Αυγή. Σήμερα, ακόμα και παιδιά μικρότερων τάξεων δεν διστάζουν να δηλώσουν "Χρυσαυγίτες". Η εξοικείωση με τη ρατσιστική ρητορική είναι επικίνδυνη ή δημιουργεί "ρατσιστικά αντισώματα";


Δεν συμφωνώ με τη διόγκωση που επιτελείται σε ό,τι αφορά την παρουσία της «Χρυσής Αυγής» στα σχολεία. Πρόκειται για λανθασμένη εντύπωση που πηγάζει από το –ευχάριστο και αισιόδοξο- γεγονός ότι ακόμη και ένα μικρό επεισόδιο που θυμίζει «Χρυσή Αυγή» και ναζισμό ενεργοποιεί τα δημοκρατικά αντανακλαστικά, προκαλεί αποτροπιασμό και γίνεται θέμα συζήτησης, προβληματισμού και ανησυχίας. Η αλήθεια είναι ότι πολύ συχνά τα παιδιά «παίζουν» Χρυσή Αυγή, όπως παίζουν και άλλα παιχνίδια με Ζόμπι, θεωρώντας ότι θα προκαλέσουν φόβο. Χρειάζεται λοιπόν μέτρο στις ανησυχίες μας, γιατί αλλιώς επιβεβαιώνουμε την προσδοκία των παιδιών, και, επιπλέον, άθελά μας ενισχύουμε την προσπάθεια των ναζιστών να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι αποτελούν ανερχόμενη δύναμη και το Αύριο της πολιτικής μας ζωής. Δεν είναι το Αύριο, είναι το πιο απεχθές Προχθές της ανθρώπινης Ιστορίας κι εκεί θα επιστρέψουν πάλι. Σ’ αυτό καλείται να συμβάλει η εκπαίδευση και θεωρώ ότι θα το κάνει με επιτυχία.
Θα το κάνει και σε σχέση με τη ρατσιστική ρητορική. «Εξοικείωση» μπορεί να σημαίνει αποδοχή της ρατσιστικής ρητορικής ως κάτι το αυτονόητο και αποδεκτό στην καθημερινότητά μας, μπορεί όμως επίσης να σημαίνει γνώση των χαρακτηριστικών της και άμεση αντιμετώπισή της με αποτελεσματικό τρόπο. Ποιο είδος εξοικείωσης θα υπερισχύσει εξαρτάται από τις δικές μας προσπάθειες και, ως απόρροια των πάρα πολλών συναντήσεων μου με εκπαιδευτικούς και τάξεις μαθητών και μαθητριών, προσωπικά, είμαι εντελώς αισιόδοξος και βέβαιος για το αποτέλεσμα.


Ποιος είναι ο ρόλος της Αριστεράς απέναντι στον φασιστικό παροξυσμό; Στέκεται όρθια απέναντι στις σημερινές προκλήσεις;


Έχω την εντύπωση ότι η επικέντρωση πολλών αριστερών στην καταπολέμηση του ιδεολογήματος των «δύο άκρων» έχει μειώσει στο σχετικό δημόσιο λόγο μια θεμελιώδη αλήθεια που πρέπει να τονίζεται συνεχώς: ότι η Αριστερά από τη φύση της βρίσκεται απέναντι στη ναζιστική και φασιστική ακροδεξιά. Από τη φιλοσοφική τους θεμελίωση, την άποψη τους για τον άνθρωπο και την κοινωνία, τους σκοπούς ύπαρξής τους, την ιστορία τους, το είδος των ανθρώπων τους και χιλιάδες άλλα χαρακτηριστικά ορίζονται ως δύο αντίπαλα πολιτικά ρεύματα που, όχι μόνο καμιά πολιτική συγκυρία δεν μπορεί να φέρει το ένα κοντά στο άλλο αλλά, δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν χωρίς απόλυτη και γενικευμένη σύγκρουση. Θέλω να ελπίζω ότι οι αριστεροί σχηματισμοί της χώρας μας έχουν πλήρη συναίσθηση αυτού του γεγονότος.
Πριν εικοσιέξι χρόνια, παρατηρώντας την πρώτη εμφάνιση ρατσιστικών φαινομένων στη χώρα μας, είχα γράψει στο περιοδικό «το Κάπα» τα εξής: «Η καταπολέμηση του ρατσισμού δεν αποτελεί μόνον ανθρωπιστικό μέλημα αλλά κύριο πολιτικό καθήκον. Ο ρατσισμός είναι η γέφυρα πάνω από την οποία οδηγούνται οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από την ταξική τους ένταξη, σ’ αυτό που ονομάστηκε ‘αυταρχική προσωπικότητα’, δηλαδή ουσιαστικά στη φασιστική προσωπικότητα. Για ένα αριστερό κόμμα η ενασχόληση με το φαινόμενο αυτό δεν εντάσσεται στα ‘αυτονόητα’ μόνον από τη σκοπιά της ταξικής αλληλεγγύης αλλά και από τη σκοπιά της αντιμετώπισης λανθάνουσας φασιστικής ιδεολογίας. Φοβούμαι ότι την αδράνειά τους στον τομέα αυτό την πληρώνουν ήδη οι αριστεροί». 
Εννοούσα ήδη τότε ότι, κακώς, η Αριστερά επαναπαυόταν στην τεράστια ηθική και πολιτική δύναμη που μας κληροδότησε η μεγάλη αντιφασιστική νίκη, με αποτέλεσμα να αιφνιδιαστεί από την επανεμφάνιση του ναζισμού. Ο ναζισμός πρέπει να αντιμετωπίζεται και να κατανικιέται καθημερινά σε όλους τους τομείς, αυτό είναι το δίδαγμα από την αδράνεια του παρελθόντος. Δεν είναι όμως αργά για την Αριστερά να αντιμετωπίσει με τη δύναμη των ιδεών της νικηφόρα αυτή την προσπάθεια αναβίωσης του ναζισμού.

Ολόκληρη η συνέντευξη εδώ: http://tvxs.gr/news/paideia/tvxs-synenteyksi-g-tsiakalos-poreia-pros-mia-anthropini-koinonia