Κυριακή, 15 Δεκεμβρίου 2013

Ο μητροπολίτης Πειραιώς επικαλέστηκε τον Λομπρόζο


Μητροπολίτης Σεραφείμ και Λομπρόζο

Δημοσιεύτηκε: Κυριακή, 15 Δεκεμβρίου 2013 | ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΤΣΙΑΚΑΛΟΥ

Η Ιστορία των επιστημών είναι πλούσια σε θετικά παραδείγματα που αποτυπώνουν το δρόμο των ανθρώπων προς μια κοινωνία με περισσότερη γνώση, λιγότερα βάσανα, περισσότερη ανθρωπιά. Υπάρχουν όμως κι άλλα που υπενθυμίζουν ότι αυτός ο δρόμος ποτέ δεν ήταν χωρίς παγίδες και εμπόδια. Συχνά στο παρελθόν έργα επιστημόνων ντύθηκαν το ρούχο της επιστημοσύνης χωρίς να το αξίζουν, επηρέασαν αρνητικά τις ιδέες της εποχής τους και επέφεραν δυστυχία και βαρβαρότητα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της επιρροής που άσκησε με το έργο του ο Τσέζαρε Λομπρόζο.

Επιστήμονας φημισμένος στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού ανέπτυξε τη θεωρία ότι υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται εγκληματίες, με ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά, τα οποία μάλιστα είναι αναγνωρίσιμα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις διωκτικές και δικαστικές αρχές για την εξουδετέρωση των ατόμων αυτών. Αμφισβητήθηκαν οι απόψεις του ήδη στην εποχή του και αργότερα αποδείχτηκε από τη Βιολογία περίτρανα η πλάνη του. Ομως αμέτρητοι άνθρωποι σε πολλές χώρες πλήρωσαν ακριβά, ακόμη και με τη ζωή τους, την απάνθρωπη θεωρία του. Ιδιαίτερα οι ναζί του Χίτλερ, επικαλούμενοι το έργο του, εφάρμοσαν το γνωστό πρόγραμμα μαζικών αναγκαστικών στειρώσεων σε ανθρώπους που θεωρούνταν ότι από τη φύση τους ρέπουν προς παραβατική συμπεριφορά ή νοητική υστέρηση.

Χαρακτήρισα παραπάνω τη θεωρία του όχι απλώς λανθασμένη αλλά «απάνθρωπη», διότι πυρήνας της ήταν η απόρριψη της ανθρώπινης ιδιότητας, καθώς ο Λομπρόζο υποστήριζε ότι οι «εκ γενετής εγκληματίες» ανήκουν βιολογικά σε άλλο ανθρώπινο είδος (που βρίσκεται ανάμεσα στις παλιές μορφές και στο σύγχρονο άνθρωπο) και ότι ο άνθρωπος δεν έχει ελευθερία βούλησης, αλλά είναι υποταγμένος στη βιολογική του φύση και στις συνακόλουθες ιδιότητές της.

Τα θυμήθηκα όλα αυτά διαπιστώνοντας ότι ένας ιεράρχης, ο μητροπολίτης Πειραιώς, επικαλέστηκε τον Λομπρόζο για να θεμελιώσει «επιστημονικά» την αντίθεσή του στο σύμφωνο συμβίωσης ομόφυλων προσώπων. Αυθόρμητα στη σκέψη μου ήλθε η ερώτηση του Αποστόλου: «Άραγε γιγνώσκεις α αναγιγνώσκεις;». Όχι από κάποια υπεροψία του επιστήμονα, αλλά επειδή απόρησα με το γεγονός ότι ένας μητροπολίτης επικαλείται θεωρίες που ρητά και συνειδητά βρίσκονται σε αντιπαλότητα και εχθρότητα προς τις βασικές αρχές που ως ορθόδοξος μητροπολίτης πρεσβεύει. Ή μήπως δεν ανήκουν στις αρχές αυτές το ενιαίο του ανθρώπινου γένους, η ιερότητα και ο σεβασμός του προσώπου και η ελευθερία της βούλησης κάθε ανθρώπου;

Για άλλη μια φορά γίνεται φανερό ότι κείμενα και γραφές μπορούν να διαβάζουν οι πάντες, νόημα έχει όμως η γνώση που αποκομίζει κανείς και η συμβολή της στον εξανθρωπισμό της κοινωνίας.