Πέμπτη, 4 Σεπτεμβρίου 2014

Μνήμη και ανθρώπινος πολιτισμός



Μνήμη και ανθρώπινος πολιτισμός
Του Γιώργου Τσιάκαλου

Από τότε που υπάρχει ανθρώπινος πολιτισμός η σύληση τάφων θεωρείται έγκλημα καθοσίωσης. Κι αν αυτό στην αρχή είχε σχέση με μια πρωτόγονη άποψη για τη ζωή των νεκρών μετά το θάνατο και τις υλικές ανάγκες τους που εξυπηρετούνταν με την ταφή, και, συνεπώς, με τα δεινά που μπορούσαν να επιφέρουν οι νεκροί στους ζωντανούς ζητώντας εκδίκηση, σε πολιτισμούς όπως ο ελληνικός ο σεβασμός των τάφων σιγά-σιγά έπαψε να είναι αποτέλεσμα μεταφυσικού φόβου και αποτέλεσε απόρροια της ενόρασης για τη σπουδαιότητα που έχει η μνήμη των νεκρών για την ανθρώπινη κοινωνία, δηλαδή για τη ζωή των ζώντων. Η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζεται ιδιαίτερα παραστατικά στην ελληνική γλώσσα, με τα «νεκροταφεία» να αποκαλούνται από τους απλούς ανθρώπους αυτονόητα «μνήματα». Βασικό συστατικό του ανθρώπινου πολιτισμού, λοιπόν, ο σεβασμός της μνήμης, και, σε αντιδιαστολή, βασικό γνώρισμα των εχθρών του η περιφρόνηση της μνήμης. Κι αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση αδικοχαμένων ανθρώπων, θυμάτων βάρβαρης βίας, όπως ήταν οι δικοί μας άνθρωποι στο Χορτιάτη, οι δολοφονημένοι από ναζιστικές συμμορίες Ελλήνων συνεργατών των Γερμανών κατακτητών.
Ένας αυτόπτης μάρτυρας τότε -και έμμεσα συνεργός του εγκλήματος- θεώρησε αργότερα ότι είχε δικαίωμα να σβήσει από τη μνήμη του τον καπνό που έβγαινε από το Χορτιάτη και ήταν ορατός από το γραφείο του στη Γερμανική Στρατιωτική Διοίκηση, ότι είχε δικαίωμα να ξεχάσει τους πυροβολισμούς των δολοφόνων και τους θρήνους των θυμάτων, και ότι μπορούσε έτσι να συμμετάσχει στην ανθρώπινη κοινωνία ως Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών. Γελάστηκε, καθώς όταν ζωντάνεψε η μνήμη αποδείχτηκε πιο δυνατή ακόμη και από τους πιο ισχυρούς του κόσμου. Ο Βάλντχαϊμ κατακρημνίστηκε, και μόνον ως παράδειγμα της δύναμης που έχει η μνήμη θα τον θυμούνται οι ιστορικοί.

Αυτή τη δύναμη πρέπει να τη θυμηθούμε και τώρα που στον ίδιο τον τόπο του μαρτυρίου υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν ότι μπορούν να ζήσουν τη ζωή τους περιφρονώντας τη μνήμη των θυμάτων. Γιατί αυτό δείχνουν τα 227 πλήγματα που δέχτηκε ο ανθρώπινος πολιτισμός με τις 227 ψήφους για τη Χρυσή Αυγή στις τελευταίες εκλογές. Άμεσο καθήκον, λοιπόν, η αναβίωση της μνήμης των θυμάτων του ναζισμού ως μέσον για την υπεράσπιση του ανθρώπινου πολιτισμού.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΧΟΡΤΙΑΤΗΣ 570, Σεπτέμβριος 2014